Kolorowy balonik, a w nim przemoc, nagość, seks, migające światło, zabójstwo lub samobójstwo – napisy przed filmem, serialem, ostrzeżenie na teatralnym bilecie. Wtem ktoś pociąga za spust – balonik pęka. Trigger warning odkleja się od ekranów, a staje się rzeczywistą kondycją ludzką, codziennym doświadczeniem. Fabuły z wyzwalaczami do niedawna wydawały się fikcją dla tego pokolenia Europejczyków. Teraz po włączeniu TV widzimy reportaż, np. o Buczy… Przypominają się wcześniejsze obrazy: Zaleszany, Srebrenica. Wszystkie te ludobójstwa, w których występuje relacja sprawca-ofiara, w której strzelanie do cywili wymyka się spod rozkazu. Tego nie da się wytłumaczyć wykonywaniem obowiązków. Tu zło nie jest banalne – przeciwnie: jest wstrząsające, nadmiarowe, podające w wątpliwość człowieczeństwo jako takie. Oprawca strzela nie bo musi, ale bo może, bo się wyżywa. Zło do bólu, do granic możliwości.

Trigger warning – ostrzeżenie, ale i obietnica czegoś poruszającego, wybijającego z poczucia komfortu. Przemoc przestaje być kategorią estetyczną, filmem z żółtym paskiem ostrzegawczym. Dziś żółty pasek to informacja z frontu. Granica między oglądaniem a doświadczaniem pękła wraz z balonikiem. W momencie, w którym zło oglądamy w telewizji, w skrzynkach znajdujemy poradniki bezpieczeństwa, a w Biedronce krzesiwo, rodzą się pytania o rolę sztuki. Te pytania wybrzmiewają także tu, na wystawie Jerzego Muszyńskiego. To, co tu widzimy to nie są obrazy, które chcą nas uwieść. To obrazy, które odmawiają nam komfortu odwrócenia wzroku. Kiedy rzeczywistość przestaje filtrować przemoc, sztuka traci obowiązek bycia piękną. Tutaj trigger warning nie jest uprzejmością ze strony autora. Nie jest też próbą ochrony widza przed dyskomfortem. Wręcz przeciwnie – to stwierdzenie faktu.

Prace Jerzego Muszyńskiego nie szukają metafory tam, gdzie potrzebna jest dosłowność. Nie estetyzują bólu, by uczynić go łatwiejszym do przełknięcia. Rejestrują moment, w którym następuje pęknięcie, z którym nie sposób się pogodzić. To opowieść o stracie, o uprzedmiotowieniu ofiar, o ich unieobecnieniu. To historia o odwrotności tworzenia – o bezwzględnym niszczeniu, bezsensownym, niepotrzebnym, nieodwracalnym. Głęboko humanistyczne spojrzenie autora jest także wyrazem bezradności wobec wydarzeń, na które nie mamy wpływu, ale które głęboko nas zatrważają, mimo, że dotyczą miejsc i ludzi, których nigdy nie znaliśmy. Jak powiedziałby John Donne: Śmierć każdego człowieka umniejsza mnie, albowiem jestem zespolony z ludzkością. Przeto nigdy nie pytaj, komu bije dzwon. Bije on tobie.

Alicja Nalewajko

Jerzy Muszyński (*1985) – artysta sztuk wizualnych pochodzący z Supraśla na Podlasiu. W swojej praktyce artystycznej eksploruje napięcia między obrazem a obiektem – między tym, co widzialne i odczuwalne, konkretne i niezdefiniowane. Inspiruje go tajemnica obecności świata, doświadczenie jego obcości oraz zagadnienie percepcji jako konstruktu. Za pomocą różnych mediów – od rysunku i malarstwa po rzeźbę i instalację – dąży do podprogowego oddziaływania sprzed podziału na formę i treść, do wywołania podświadomych skojarzeń i odczuć. Chcąc podkreślić samą obecność materii i zmysłowe jakości medium, unieobecnia swój ślad, wykorzystując prefabrykowane materiały i zautomatyzowane techniki.

Swoje prace prezentował m.in. w Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku, Bałtyckiej Galerii Sztuki Współczesnej w Słupsku, Galerii Sztuki BWA w Olsztynie, Galerii Sztuki Wozownia w Toruniu, Galerii Miejskiej Arsenał oraz Galerii AT w Poznaniu, a także podczas Łódź Abstract Art Festival. Finalista Międzynarodowego Konkursu na Eksperyment w Sztukach Wizualnych – Próba 5 (Galeria Sztuki im. Jana Tarasina w Kaliszu, 2024).

Absolwent kierunku malarstwo w Uniwersytecie Artystycznym im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu (2011), gdzie również uzyskał stopień doktora sztuki (2019). Pracuje na Wydziale Malarstwa i Rysunku UAP jako adiunkt oraz współprowadzi Galerię Szewska 16. Więcej informacji: www.jerzymuszynski.pl

–

Wystawa zrealizowana ze wsparciem Programu Stypendiów Twórczych Miasta Poznania 2025